Gryps-VU en de NRC Academie
Gryps-VU en de NRC academie organiseren regelmatig collegereeksen in Amsterdam. De volgende reeks die op het programma staat start in mei 2012 en heeft het thema Nederland in de Wereld.
Beeld van Nederland in de Wereld
‘Nederland telt mee op het wereldtoneel, maar het beeld is niet scherp. Hoe staat het met de veelgeroemde handelsgeest van de koopman en de preken van de dominee? Wat betekenen Rembrandt, Van Gogh en Mondriaan in een mondiale kunstgeschiedenis, of de Nederlandse waterstaatsgeschiedenis in deze tijden van klimaatverandering? Het spreekwoordelijke poldermodel lijkt in crisis. Nederland, eens gangmaker in Europa, trapt nu op de rem. En is de wieg van de verdraagzaamheid een broeinest van intolerantie geworden? Dit zijn maar enkele bewegende beelden van Nederland in de wereld. Het Beeld van Nederland in de Wereld wordt geplaatst in verschillende overgangsperioden, van de Republiek in de 17e eeuw tot de globalisering aan het begin van de 21e eeuw.
Lezing 1: Republiek tussen de monarchieën (8 mei)
Prof. dr. Koen Goudriaan
Nederland was één van de eerste republieken in de moderne Europese geschiedenis: de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Leidende kringen in de Republiek keken op de periode voor de Opstand terug en constateerden tevreden dat men het tyrannieke koninklijke juk had afgeschud en de vrijheid gewonnen. Men stond aan de goede kant van de geschiedenis. Maar zagen anderen buiten de Republiek dat ook zo? En hoe zouden we dit ruim 400 jaar na dato beoordelen?
Lezing 2: De Gouden Eeuw (22 mei)
Prof. dr. Johan Koppenol
Het Hollands wonder, de Gouden eeuw: dat er zich in de periode 1572-1672 een bijzonder fenomeen heeft voorgedaan in ons land staat buiten kijf. De verklaring en de waardering voor dit fenomeen evolueert echter met de tijd en de tijdgeest. Het 17de-eeuwse zelfbeeld werd bepaald door religieuze en natuurrechtelijke, maar ook door klimatologische overwegingen. Het 19de-eeuwse nationalisme resulteerde in een massieve zelfverheerlijking die in de eeuw die volgde wel moest worden afgebroken. Toch lijkt dit de positie van de Gouden eeuw als nationaal ijkpunt en ideaalbeeld niet te hebben aangetast. Oude helden hebben slechts plaats gemaakt voor nieuwe, Coen en Stuyvesant weken voor Coornhert en Spinoza. Welke krachten hebben ons beeld van de Gouden eeuw gestuurd en bepaald?
Lezing 3: Nederland polderland (5 juni)
Prof. dr. Petra van Dam
Is polderen iets anders dan stukken land droogmaken in een groot moeras? Sommige auteurs menen dat het polderen in ons bloed is gaan zitten. Polderen is dan een metafoor voor het bereiken van consensus via lange en veelvuldige vergaderingen, ingevuld met compromissen onderhandeld op de wandelgangen. Hoe specifiek is dat eigenlijk voor Nederland? Is het werkelijk anders dan wat in de EU gebeurt? Zelfs als het waar is, als Nederlanders bij uitstek het poldermodel toepassen in de politiek, was is dan de wortel ervan? De waterschappen lijken een voor de hand liggende bron, maar is consensus zoeken en vasthouden ook niet typisch iets voor kooplieden? Nederland kent een lange geschiedenis van export van polderkennis. Maar wat exporteerden we eigenlijk? Waterbouwkundige expertise, nieuwe politieke vormen of toch nog iets anders?
Lezing 4: Land van managers en moralisten? Nederlands politiek leiderschap (19 juni)
Drs. Ronald Kroeze
Toen Pim Fortuyn in 2002 werd vermoord berichtte The Economist vol ongeloof ‘Dutch politics used to be so reliably dull’. En niet zonder reden, want het was de eerste politieke moord sinds de lynchpartij van de gebroeders de Wit in 1672. Bovendien heeft het moderne Nederland geen traditie van gewelddadige omwentelingen. Toch kan men zich afvragen wat het beeld van Nederlandse politiek als saai eigenlijk betekent. Beelden van leiders bieden daartoe een ingang omdat zij de veranderingen van de tijdsgeest tonen. Dan blijkt dat we telkens verschillende typen leiders hebben gewaardeerd – de pragmaticus Drees, de manager Lubbers en de moralist Balkenende. Wat zeggen deze leiderschapsbeelden over politieke en maatschappelijke veranderingen in Nederland en de Wereld?
Lezing 5: Nederlandse architectuur (26 juni)
Dr. Freek Schmidt
Sinds de zeventiende eeuw kan de Nederlandse architectuur op brede internationale aandacht rekenen. De Amsterdamse grachtengordel, Berlage’s Plan Zuid, de Amsterdamse School en Nederlandse architecten van nu (Rem Koolhaas, MVRDV, etc.) genieten wereldfaam. Maar ook ‘huiselijkheid’ wordt beschouwd als van Hollandse oorsprong, Nederlandse bijdrage aan de wooncultuur, en Dutch Design lijkt niet meer weg te denken uit de wereld van de hedendaagse (industriële) vormgeving. Kennelijk houdt men ‘the Dutch’ regelmatig verantwoordelijk voor een eigenzinnige bijdrage aan de internationale architectonische cultuur. Maar waarop is dat eigenlijk gebaseerd? Waar vinden dit soort veronderstellingen hun oorsprong, welke motieven liggen daarachter en hoe vinden ze verspreiding? In deze lezing worden een aantal invloedrijke en hardnekkige clichés met betrekking tot de Nederlandse architectuur en vormgeving getraceerd en aan de hand van recent onderzoek ontrafeld en/of genuanceerd.
Lezing 6: Kolonialisme en het koloniale verleden (3 juli)
Prof. dr. Susan Legêne
Onlangs werd de Max Havelaar – canonvenster voor het Nederlandse kolonialisme -- voorgedragen voor het Memory of the World register van UNESCO. Die voordracht werd te Parijs echter niet overgenomen. Dat gold wel voor de archieven van de Middelburgse Commercie Compagnie en de VOC-archieven. Wereldwijd wordt veel nagedacht over de gevolgen van het koloniale verleden voor de hedendaagse verhoudingen; politiek, economisch, cultureel. Wat heeft het Nederlandse kolonialisme en de moeizame dekolonisatie hierin betekend? Hoe zagen en zien wij bijvoorbeeld Indonesië, dat meteen na afloop van de Tweede Wereldoorlog zijn eigen rol ging spelen op het wereldtoneel?
Praktische informatie
De collegreeks vindt plaats in het hoofdgebouw van de Vrije Universiteit Amsterdam op dinsdagavonden van 19:30 tot 21:30 uur. Deelname kost € 295,-. De colleges worden alleen als reeks aangeboden. Meer informatie en mogelijkheid tot inschrijven zie de website van de NRC academie www.nrcacademie.nl